33. Robert Snycerz : Kowalstwo to zawód z tradycją, odpowiedzialnością i przyszłością
Kiedy myślimy o kowalu, w naszej wyobraźni często pojawia się ten sam obraz: dymiąca kuźnia, ciemne drewno, zapach nagrzanej stali i potężny dźwięk młota uderzającego o kowadło. Od wieków stanowiło fundament codziennego życia, a w wielu kulturach kowala otaczała aura niezwykłego szacunku. Nazywano go „strażnikiem ognia”, „tym, który ujarzmia metal”.
Współczesne kowalstwo – zwłaszcza tak wyspecjalizowana dziedzina jak podkuwanie koni – to jednak zupełnie inna rzeczywistość. Choć wciąż opiera się na tradycji, dziś łączy ją z nowoczesną wiedzą, technologią i nauką. Wymaga nie tylko siły i rzemieślniczej precyzji, lecz także głębokiego zrozumienia biomechaniki, anatomii, fizjologii ruchu i psychologii zwierząt.
W świecie jeździectwa kowal przestaje być jedynie rzemieślnikiem. Staje się partnerem, doradcą i specjalistą, który w dużej mierze odpowiada za zdrowie, komfort i sportową formę konia. Podkowa bywa niewielkim, niepozornym kawałkiem metalu, lecz w rzeczywistości może przesądzić o wyniku zawodów, sukcesie treningowym czy długowieczności konia w sporcie. Jak mawiają doświadczeni jeźdźcy: „Koń zaczyna się od kopyta, a kopyto zaczyna się od kowala”.
O fascynacji pracą z końmi, ewolucji kowalstwa, odpowiedzialności, która towarzyszy tej profesji, i o tym, jak wygląda ona od kulis, opowiada Robert Snycerz – kowal z wieloletnim doświadczeniem, Mistrz Polski w Podkuwaniu Koni.
Skąd wzięło się u Pana zainteresowanie kowalstwem? Czy była to droga prosta czy pełna nieoczekiwanych zwrotów?
Moja historia zaczęła się dość naturalnie, choć początkowo zupełnie nie wiązałem swojej przyszłości ani z końmi, ani z kowalstwem. Rodzice stworzyli gospodarstwo agroturystyczne, a wraz z nim pojawiły się konie. Dla nastolatka to była przede wszystkim codzienność: karmienie, czyszczenie, jazda rekreacyjna, pierwsze zetknięcia z jeździectwem. Konie były częścią naszego świata, ale nie myślałem, by stały się moją przyszłością.
Wszystko zmienił moment, gdy mój przyjaciel – zaczynający kurs kowalstwa – zaprosił mnie na szkolenie. Pojechałem z ciekawości, bez żadnego planu. Jednak już pierwszego dnia zrozumiałem, że jest to zawód, w którym mechanika, precyzja i praca ze zwierzęciem łączą się w sposób absolutnie unikatowy.
Potem przyszły kolejne kursy, praktyki w różnych stajniach, pierwsze samodzielne prace, pierwsze starty w zawodach. To był długi proces uczenia się – zarówno od mistrzów, jak i od samych koni. Kiedy w 2015 roku zdobyłem tytuł Mistrza Polski w Podkuwaniu Koni, poczułem, że cała ta droga miała sens. Ten moment otworzył mi drzwi do prestiżowych stajni, do pracy z najlepszymi zawodnikami w Polsce i do zupełnie nowego poziomu odpowiedzialności.
Co ciekawe, w dawnych czasach kowal w społeczności był kimś na granicy rzemieślnika i czarodzieja. Wierzono, że „żelazo w rękach kowala nabiera mocy”, a sama podkowa miała chronić dom przed złymi duchami. Do dziś wielu ludzi wiesza ją nad drzwiami – tradycja przetrwała setki lat.
Jak wygląda dzień pracy współczesnego kowala?
Dawny obraz kowala stojącego godzinami przy palenisku odchodzi w przeszłość. Dziś kowale pracują przede wszystkim na gotowych podkowach, które następnie dopasowują do potrzeb konkretnego konia. Jednak podstawowa zasada pozostała ta sama: praca zaczyna się od dokładnej analizy kopyta, a dopiero później sięga się po narzędzia.
Mój dzień rozpoczynam od przyjazdu do stajni, w której tego dnia pracuję. W większości przypadków znam te konie od lat – wiem, jak się poruszają, jakie mają historie urazowe, jak reagują na zmianę podłoża czy intensywny trening. Przygotowuję narzędzia, dobieram podkowy, sprawdzam, czy potrzebne są korekty lub zmiany wynikające np. z planu treningowego lub konsultacji z weterynarzem.
W pracy z końmi sportowymi absolutnie kluczowa jest współpraca z lekarzami. Często pracujemy na podstawie zdjęć RTG, badań ortopedycznych, nagrań ruchu konia w zwolnionym tempie. Niewielka zmiana w sposobie, w jaki koń stawia nogę, może przesądzić o jego komforcie – albo o kontuzji.
Jak powiedział wybitny francuski weterynarz Étienne Parisot:
„Kopyto to fundament konia. Zły fundament oznacza chwiejny dom.”
Każdy kowal zna te słowa i wie, że nie są przesadą.
Jakich cech wymaga ten zawód?
Wbrew powszechnym wyobrażeniom, siła fizyczna nie jest najważniejsza. Oczywiście – jest potrzebna, ale dopiero na drugim planie. Najważniejsze są cierpliwość, spokój, zrozumienie natury konia i umiejętność przewidywania jego zachowań.
Każdy koń jest inny. Jeden będzie spokojny jak skała, drugi reaguje na każdy dźwięk, trzeci ma złe doświadczenia i trzeba zdobyć jego zaufanie krok po kroku.
Wyobraźnia przestrzenna, precyzja, wiedza biomechaniczna, a nawet pewnego rodzaju intuicja – to elementy, które pozwalają wykonać pracę dobrze. Koń musi czuć, że osoba stojąca przy jego nogach jest pewna siebie i spokojna. Tylko wtedy odpuści napięcie i zaufa.
Jakie wyzwania stoją przed kowalem pracującym z końmi sportowymi?
Wyzwania są duże – i rosną z każdym rokiem. Konie sportowe to atleci. Startują na dużych wysokościach, wykonują precyzyjne zwroty, galopują po trudnym podłożu. Podkowa musi nie tylko chronić kopyto, ale także wspierać aparat ruchu, stabilizować, odciążać, amortyzować.
W wyścigach stosuje się ultralekkie podkowy aluminiowe ważące nawet około 200 gramów. W skokach przez przeszkody często pracuje się z podkowami o różnych kształtach w zależności od tego, czy koń ma sezon szczytowy, czy jest w okresie treningowym. Drobne różnice mają ogromne znaczenie.
Nie ma miejsca na przypadek. Każdy szczegół musi być świadomy.
Czy konie chętnie współpracują podczas podkuwania?
Większość tak – zwłaszcza te, które są regularnie werkowane lub podkuwane przez odpowiednio spokojnych specjalistów. Ale oczywiście zdarzają się konie nerwowe, po przejściach, kontuzjach czy po prostu takie, które mają trudny charakter.
W takich sytuacjach kluczowa jest cierpliwość. Dla bezpieczeństwa konia, właściciela i kowala czasem korzystamy ze wsparcia weterynarza. Jednak w większości przypadków wystarczy odpowiednia atmosfera pracy – spokojna, przewidywalna, bez pośpiechu.
Kowalstwo kiedyś a dziś – jak zmieniła się ta profesja?
Zmieniła się radykalnie. Dawniej kowal był rzemieślnikiem pracującym głównie w kuźni. Dziś jest specjalistą od biomechaniki ruchu konia, doradcą, często członkiem zespołu sportowego. Nowoczesne kowalstwo łączy w sobie : wiedzę anatomiczną, analizę ruchu, technologię materiałów oraz medycynę weterynaryjną.
Kowale regularnie jeżdżą na szkolenia zagraniczne, uczą się od najlepszych, wymieniają doświadczenia na zawodach i kongresach. Współpracują z trenerami, fizjoterapeutami i behawiorystami. Ta praca jest dziś daleko bardziej wymagająca, ale też bardziej prestiżowa niż kilkadziesiąt lat temu.
Czy wszystkie konie wymagają podków?
Nie. Coraz większa liczba koni funkcjonuje bez podków, jeśli mają odpowiednie warunki – miękkie podłoże, zrównoważoną pracę, regularne werkowanie. „Koń na boso” nie jest niczym nowym, choć dziś ma swoją własną, rozwiniętą filozofię.
Jednak konie sportowe, wrażliwe lub pracujące na zróżnicowanym, twardym podłożu często nie mogłyby funkcjonować bez podków. To dla nich realna ochrona.
Jak głosi stare powiedzenie:
„Bez kopyta nie ma konia.”
I w żadnym innym zawodzie nie brzmi to tak realnie, jak w pracy kowala.
Co daje Panu największą satysfakcję?
Zdecydowanie praca z końmi wymagającymi wyjątkowej uwagi – tymi w stanie klinicznym, po kontuzjach, z deformacjami czy skomplikowanymi problemami ortopedycznymi. Każdy taki przypadek to zupełnie inna historia, inny charakter, inne wyzwanie.
Największą nagrodą jest moment, w którym udaje się przywrócić zwierzęciu komfort, poprawić jakość ruchu, a czasem wręcz podarować mu drugą szansę na normalne życie. To emocje, których naprawdę nie da się opisać.
A widok właściciela, który po raz pierwszy widzi swojego konia poruszającego się bez bólu – bez napięcia, bez lęku – jest absolutnie bezcenny.
Przyszłość kowalstwa – w jakim kierunku zmierza zawód?
Rozwija się – i to dynamicznie. Rosną wymagania rynku, świadomość właścicieli, możliwości technologiczne. Pojawiają się podkowy z nowoczesnych materiałów, druk 3D, analizy komputerowe, precyzyjna diagnostyka.
Kowal nigdy nie był tak ważny dla zdrowia konia, jak jest dziś.
Jestem pewien, że zawód ten nie tylko przetrwa, ale będzie się stale profesjonalizować. Z każdym rokiem coraz bardziej przypomina profesję łączącą rzemiosło z medycyną, sztukę z nauką, doświadczenie z nowoczesnością.
tiktok.com/@farrierrobertsnycerz
Serdecznie dziękuję za rozmowę,
Magdalena Smielewski